skip to main |
skip to sidebar
Tolga Yıldız
TEKEL işçilerinin günlerdir süren eylemi için Başbakan Erdoğan’ın “eleştirel ve aceleci yorumu” şu olmuştu: “Bu ideolojik bir eylemdir.” Bu cümle ne anlama geliyor peki?
İdeoloji kavramını “fikir bilimi” manasında kullanan ilk kişi Tracy’dir. Onun derdi, Fransa’nın ilk cumhuriyet dönemi sırasındaki atmosferde fikirlerin bilimini yapmaktı. Her türlü fikrimizin doğasını keşfetmek için böyle bir bilim dalı öneriyordu. Böylece bu alandan elde edilecek bilgiler, rasyonel ve cumhuriyetçi bir eğitim için yol gösterici olabilecekti. İlk cumhuriyetin çelişkili ve oturmamış zeminine ayak basarak yükselen Birinci Konsül Napolyon, bu bilimi icra eden cumhuriyetçi ideologları küçümsemek için bu kavramı kullanır oldu sonra. Yani kendi egemenliğine karşı duran “bir avuç Tanrı tanımaz” cumhuriyetçiyi sindirmek için “fikirler bilimi” diye tanımlanan, ancak bir cumhuriyet ülküsüne dönüşen ideolojiye bir saldırı başlattı.
Tolga Yıldız
Olacak O Kadar dizisinin jenerik şarkısında geçiyordu, “tam yerine rast geldik, manzara koydu.” Manzara, yani bir “doğa fotoğrafı”, Türkiye televizyon yayıncılığı tarihinin tek kanal dönemindeki sansür imgesi olarak toplumsal hafızamızda yer almaktadır. İnsanbilimlerinde de olan budur. Tek kanal var: Deneysel bilim. Doğa bilimi. Tam yeri geliyor, yorumun, eleştirinin, sosyal fenomenin anlaşılma anında araya hep bu “doğa bilimi” giriyor, o an böylece sansürleniyor, ifade edilemiyor, seyredilemiyor. Hâkim olan ahlak, uygunsuz gördüğüne müdahale ediyor, onu seyredilemez kılıyor. Modernizm bunu yapıyor.
Tolga Yıldız
Ψ su, rahata akar.. evet.
Ψ konuşmalarımız anlık, bağlamlarımız yüzyıllık, doğamız milyon yıllık değişimlerledir. peki bedenlerimizin saati bu hangi zaman dilimindedir?
Ψ minör direniştir, değişimdir, etkileşimdir!
Ψ öğrenmek, benzetmektir..
Ψ anlamın ötesi anlamsız bir anlam taşır...
Ψ bedenin içi zifiri karanlıktır..
Ψ zihin, unuttukça nefes alır...
Kuantum mekaniği ve benim daha yakın olduğum kaos teorisi fizik içinde çok prestijli kuramsal yaklaşımlar. Saçma gibi de görünseler deneysel bulguları çok hassas bir şekilde tahmin edebiliyorlar ya da devrimci deneysel bulguların saptanmasına neden oluyorlar. Fiziğin bu güncel tartışmalarından psikolojinin öğreneceği çok şey var.
Mesela dil için düşünürsek: Wittgenstein'dan gireyim. Hiç kırmızı görmemiş birine kırmızıyı nasıl anlatırsınız. Verilen ardı ardına örneklerle alan daraltılarak bir anlam yakalanmaya çalışılır ama bu alan sonsuz derecede küçüleceği için, aslında tam olarak kırmızıyla benzetişim kuracağınız diğer anlamlar -azalmasının aksine- hiç bitmeyecek gibidir. O yüzden, birine spesifik bir kırmızı anlatmaya çalışırken, bunu söz ile değil etraftaki o kırmızıya en yakın kırmızıyı işaret ederek -daha pratik bir yoldan, oyunla- anlatırız. Yani anlamın sonsuz derecede köşeye sıkıştırılması, anlamın her zaman başka anlamlara akıp gideceği ve belirsizleşeceği demek oluyor. Buna benzer bir şeyi Lacan demiş.
Bir Hayat
Spinoza, çağdaş yorumcularından Antonio Negri'nin yazdığı gibi çağının bir "anomali"sidir. Üstelik, 17. yüzyıl Hollanda'sı gibi bir başka anomalinin içinde yaşamaktadır -- din savaşlarıyla ve despotik-merkantilist rejimlerin iktidarları altında sarsılan Avrupa'nın "en özgür", dolayısıyla en hoşgörülü diyarı... Spinoza, üçüncü kez de anomalidir --o dönemin Amsterdam'ında, bir kaç kuşaklık bir geçmişe sahip, muhtemelen ya ıspanyol ya da Portekiz göçmeni bir Yahudi ailesine doğmuştur. Çok değil 23 yaşında, dinsel ve ticari eğitim aldığı sinagog mektebinden, dahası cemaatten ve hayattan ihraç edilir. Başından geçen bir aforozdur --ve korkunçtur, çünkü hiç bir Yahudi genci, "doğal bir tüccar" olarak, onunla herhangi bir ticari ilişkiye giremeyecek, sokakta ona dört metreden fazla yaklaşmayacak, yazdığı hiçbir şeyi okumaya kalkışmayacaktır. Artık yalnızdır --Avrupa'nın en "özgür" ve "hoşgörülü" ülkesi Hollanda'nın sunduğu burjuva şanslarını tadabilen gruplardan Kolejlilere (Collegiantes) yaklaşır önce; ardından da Descartes felsefesinden etkilenen bazı entellektüel çevrelere... Amsterdam'ı, özellikle bir Yahudi fanatik tarafından uğradığı hançerli saldırının ardından terketmiştir --söylendiği kadarıyla, "hoşgörüsüzlüğün ne mene bir şey olduğunu" hep hatırda tutabilmek için, hançerle yırtılmış mantosunu da yanında taşıyarak. Tek geçim kaynağı öğrencilik yıllarında eğitimini aldığı "mercek yontuculuğudur".
I.
Anday da "anlam" üzerinden metninde vurgulamış (bkz: http://www.siir.gen.tr/siir/o/okuma_odasi/anlamin_anlami.htm ), Spinoza da bu kapıya çıkmış vakti zamanında: Düşünce nesneldir. Ne demek oluyor bu? Hani demiş ya Anday, nesne çekip gidiyor diye. Yani bir işitsel uyaranı (sesi) algılamak ile bir anlam arasında doğrudan bağ kuruluyor. Saussure de, Guiraud da yapısalcı Fransız geleneğinden doğru bunu böyle kurguluyorlar. Bir de yapıbozumcular var yine Fransa'da, bu geleneğin en "modern" temsilcileri oluyorlar onlar bana göre ama onlara değinmeye şimdilik gerek yok sanırım. Bu yapısalcılara göre anlam toplumların statik (durgun, zamandan/tarihten bağımsız) yapıları içinde asılıdırlar. Yani töreseldirler. Töre, tine işler. Anlam, insanlar arasında ortaklaşılabilecek, dışsal göstergeler ile işaretlenebilirdir. Böylece tinsel olan anlam, dışsal kaynaklı ve dışsal işaretlenebilir toplumsal bir sistemin varlığı olarak tanımlanır. Yani anlamsal gerçeklik, nesnel gerçeklikten bağımsız olarak da hepimiz için bir nesnellik taşır.
Tolga Yıldız
Bir insan yavrusunun, bir biliminsanına ya da bir şaire, yani “öznel” birine dönüşümünü analiz etmek istiyoruz. Bunu analiz etmek, atomu parçalayan Einstein’ın önyargıları parçalayamadığını itiraf ettiği andaki yaşadığı zorluk kadar zorluk taşır. Çünkü psikolojinin “özne”sini, bu önyargısını aşmak, parçalamak gerekir. İnsanı anlamak, hele ki insanın nasıl anlam yarattığını anlamak; yani insan zihninin nasıl oluştuğunu, bilginin kaynağının ne olduğunu ve insanın -lafın gelişi- nasıl bilgili, görgülü, ahlaklı ve önyargılı olageldiğini anlamak, bir insan için “kendini bilme ve yaratma”nın doğasını keşfetmek demektir. Bu, insanoğlunun kaç bin yıllık düşün çabasıdır. Biz gelişim psikolojisini, psikolojiyi, tüm insanbilimlerini bu çabayla anlamlandırmak istiyoruz.
Kayıtlar
