19.2.15

Whiplash’in iki yüzü*

1985 doğumlu senarist-yönetmen Damien Chazelle’nin Princeton High School Studio Band’daki deneyimlerinden esinlenerek çektiği, çok ses getiren ve beş dalda Oscar adayı gösterilen Whiplash filminde iki şey var, birbirinden ayırt edilmesi ve ilişkilendirilmesi gerekli gibi duran: Adanma ve çalışma. Bu yazı, sosyal medyada filmin bir övgü mü yoksa yergi mi olduğuna dair tartışmalardan yola çıkılarak filmle birlikte bu iki kavramı tartışma niyetiyle kaleme alınmıştır.

Film bugünde geçtiği ve bugünün çalışma (iş) ilişkilerine göndermeleri olduğu için (hatta orkestra bir tür çalışma örgütlülüğü olarak her türlü işyerinin bir prototipi gibi göründüğü için) bence de "neoliberal" bir "karakter aşınması” (Sennett) örneğini sunmakta ve bunu bir ölçüde olumlamakta (bilmem kaçıncı yüzyılda geçseydi de o tarihi koşullarla ilişkili okunurdu muhtemelen). Bu olumlama tam da bu aşınmaya yakışır şekilde itici bir üslupla yapılıyor üstelik: Grup/toplum içinde başarıya giden yolun taşları bencilleşmekten, olası sıradan/gündelik huzurlu hayatından bile vazgeçmekten, boyun eğmekten geçiyor. Çoğumuza itici gelen bu aşırı gerçekçilik hissi gerçekten büyüleyici: Evet nota defterini o kaybetmedi ama o besteyi ezbere biliyor, bunun için çok çalıştı, arkadaşlarının onun hakkında ne düşüneceğinin ne önemi var, kendini göstermesi için beklediği fırsat işte, yoksa bu psikopat ama karizmatik herif bu çabayı görmeyecek diye izleyip gidiyoruz filmi (başkişiye onca tanıklıktan sonra onunla özdeşleşmeyen var mı mesela?).