Prova sırasında bir oyuncu, yönetmene karakterinin sahnede dolaşmak yerine durmasını öneriyor. Yönetmen kabul edebilir, reddedebilir, başka bir çözüm bulabilir. Bu, karakterin duruma nasıl karşılık verdiğine ilişkin bir yorumdur; yalnızca nerede duracağıyla ilgili değildir. Peki oyuncunun sahneye ilişkin düşüncesi prova salonunda ne kadar ciddiye alınıyor? Aylar önce Karagöz ustası Cengiz Samsun, dramaturg Sinem Öztürk ve oyuncu Efsane Odağ Yıldız’la “Oyuncu sanatçı mıdır?” sorusunu konuşmuştuk. Elbette sanatçıdır. Ancak sanatçı olmakla kendi sanatının koşullarını belirleyebilmek aynı şey değil. Bir müzisyen repertuvarı seçmediği için sanatçılığını kaybetmez; oyuncu da yönetmenin kararına uymakla sanatçı olmaktan çıkmaz. Yine de bu kararların nasıl alındığı, yapabildiği işi etkiler. Oyunu yazar, yönetmen, oyuncular, tasarımcılar ve sahne emekçileri birlikte hazırlıyor; yaratıcı kararları ise aynı ölçüde paylaşmıyorlar. Üstelik oyun provalar bitince tamamlanmıyor. Her temsil, oyuncularl...
Bağlantıyı al
Facebook
X
Pinterest
E-posta
Diğer Uygulamalar
Gelişimin kaynakları ve temel kavramlar* (Video)
Bağlantıyı al
Facebook
X
Pinterest
E-posta
Diğer Uygulamalar
Gündelik hayatta “psikoloji” etiketiyle epeyce karşılaşırız. Örneğin, “psikolojisi bozulmak” kalıbını kuvvetle muhtemel siz de sıklıkla kullanıyorsunuzdur. Oysaki psikoloji, “bozulabilen” bir şey değildir. Bunun için İngilizcede “mood” sözcüğü kullanılır. Türkçede ise bir zamanlar “haletiruhiye” denirmiş. Yani psikoloji, ruh durumu demek değildir. Psikoloji kelimesi, Eski Yunanca “psişe” ile “logos” kelimelerinin birleşiminden ibarettir. Psişe, “ruh” diye de çevrilebilen, aslen nefes anlamına da gelebilen bir kelimedir (bkz. Dürüşken, 1994). Daha ziyade iradi hareketleri ifade eder. Antik Yunanların dikkatini, nefesin varlığındaki hareketlerle yokluğundaki hareketlerin uyumsuzluğu çekmiş olmalı. Nefesi can anlamında kullanmış, yaşayanlar ile yaşamayanların farkı gibi düşünmüş olabilirler. Logos ise bir disiplini ifade eder. Belirli bir konuda sistematik olarak edilmiş sözleri, yani o konunun mantığını tanımlıyor. Dolayısıyla psikoloji, “canlı hareketlerinin bilgisi” gibi bir manaya geliyor. Türkçeye ilk önce “ruhiyat,” biraz sonra “ruh bilim” diye çevrilmişse de psikoloji kelimesi bugün genel kabul görmüş ve Türkçeye de mal olmuştur. Bir psikolog, psikoloji sözcüğünden “ruh durumunu” değil, yukarıdaki çerçeveyi anlar.
Psikolojinin genel kabül görmüş olan kitabi tanımını ele alalım şimdi: İnsan ve hayvan davranışlarını ve bu davranışların arkasında yatan zihinsel süreçleri inceleyen bilimdir, denir. Bu tanımda hatalar bulunmaktadır. İlkin canlılar alemi altı büyük krallıktan oluşur: Arkeler, bakteriler, protistler, mantarlar, bitkiler ve hayvanlar. İnsan, hayvanlar krallığının bir üyesidir. Biyolojideki teknik ismimiz “Homo sapiens”dir. “Homo” insan demektir, “sapiens” ise bilen demek. Yani “bilen insan.” Tüm bu tanımlamaları yapabilen tek tür biz olduğumuz için kendimizi diğer canlılardan bu tanımlama kabiliyetimiz üzerinden ayırmamız pek tabiidir. Bilme yetisi olan tek tür biz olmasak da böyle tanımlar yaparak bilen başka bir tür yoktur.
* Yıldız, T. (2021). Gelişimin kaynakları ve temel kavramlar. S. Karakelle ve T. Yıldız (Ed.), Gelişim Psikolojisi (s.26-53) içinde. İstanbul: İstanbul Üniversitesi Yayınları. (.PDF)
Önsöz Bu kitap, modern psikolojinin temel kavramlarını ve yaklaşımlarını ele alarak, psikolojiye yeni adım atan öğrenciler ve konuyla ilgilenen tüm okuyucular için anlaşılır ve kapsamlı bir rehber sunmayı amaçlamaktadır. "Psikolojiye Giriş" adlı bu eser, psikoloji biliminin geniş yelpazesi içinde yer alan temel konuları özenle seçerek, okuyuculara hem teorik hem de pratik bilgilerle donanmış bir başlangıç noktası sunar. Kitabın içeriği, psikolojinin tarihsel gelişiminden başlayarak, insan davranışını ve zihinsel süreçleri inceleyen çeşitli psikolojik yaklaşımlara kadar geniş bir kapsamı içermektedir. Bilimsel yöntemler, bilişsel süreçler, öğrenme, algı, güdülenme, kişilik, gelişim ve ruh sağlığı gibi temel konular, sade ve anlaşılır bir dille ele alınmıştır. Her bölüm, öğrencilerin ve okuyucuların konuları doğru anlamalarını sağlayacak şekilde yapılandırılmış, aynı zamanda akademik olarak sağlam ve çağdaş temellere dayanan bilgilerle desteklenmiştir. Bu kitabı hazırlarken en ...
Oyunun sonlarına doğru Marion, inci işlemelerinin ağırlığıyla biçimi bozulan kumaşa dikkatle buhar uyguluyor. Maud Le Grevellec’in ellerini izlerken ben de geriliyorum. Küçük bir dikkatsizlik, günlerdir üzerinde çalışılan kumaşı mahvedebilir. Marion’un ölçülü hareketlerinde ustalığın güveniyle hata yapma korkusu buluşuyor. Yaklaşık üç saatlik gösterimden aklımda kalan en güçlü anlardan biri bu. Lüks bir giysinin ardındaki zahmet hakkında bilgi edinmekle kalmıyor, kumaşın başındaki gerilimi bir süreliğine paylaşıyoruz. Caroline Guiela Nguyen’in yazıp yönettiği Lacrima’yı 22 Ekim 2026’da, 30. İstanbul Tiyatro Festivali’nin açılışında, Zorlu PSM Turkcell Sahnesi’nde izledim. Strazburg Ulusal Tiyatrosu’nun yaklaşık 175 dakikalık yapımı, bir İngiliz prensesinin gelinliği için Paris’teki moda evinden Alençon’daki dantel ustalarına, Mumbai’deki nakış işçilerine uzanan üretimi anlatıyor. Birbirini tanımayan insanlar aynı teslim tarihine bağlanıyor. Prenses için düğün, moda evi için prestij anl...
Yorumlar