İrade Kimin?*

Telefonu çoğu zaman belirli bir anlık iş için elimize alıyoruz. Bir mesaja bakacağız, bir adres bulacağız, haberleri okuyacağız. Sonra başımızı kaldırıyoruz ve yirmi dakika geçmiş. O arada bir savaş görüntüsü görmüşüz, birinin tatil fotoğraflarına bakmışız, hiç tanımadığımız iki insanın kavgasını izlemişiz, bir ayakkabı reklamının üzerinde durmuşuz, biraz gülmüş, biraz öfkelenmiş, belki bir şey satın almak istemişiz.

Buradaki tuhaflık yalnızca yirmi dakikanın kaybolması değil. Daha can sıkıcı bir soru var: Ben bütün bunları ne zaman istemiştim?

İrade meselesi galiba bu soruda başlıyor.

İradeyi genellikle insanın istediğini yapabilmesi diye düşünüyoruz. Bir şeyi istiyorum ve onu yapabilecek gücü kendimde buluyorsam iradeliyim. Fakat bundan önce cevaplamamız gereken başka bir soru var: İnsan neyi isteyeceğine nasıl karar veriyor? İstediğimiz şeylerin ne kadarı, biz onları istemeye başlamadan önce önümüzde belirli biçimlerde seçenekler olarak belirmiş oluyor?

Bir şeyi seçebilmek için önce onun seçilebilir bir şey olarak dünyamızda görünmesi gerekir. Basit görünen bu ayrım, iradeyi kişinin içinde duran bir güç olmaktan çıkarıp yaşadığı dünyanın örgütlenmesiyle ilişkilendiriyor.

* Yıldız, T. (2026). İrade Kimin? Genç Motto, 60, 72-75.

Devamı: [tam metin →] (.PDF)