Kahraman tiyatro, süper gösteri sanatları merkezine karşı*

Türkiye’de tiyatro konuşulurken bakış çoğu zaman sahnenin üzerinde takılı kalıyor. Oyuncu iyi miydi, reji tuttu mu, dekor iş gördü mü, metin bugüne değdi mi… Eleştirinin dili buralarda dönüp duruyor. Oysa asıl mesele çoğu zaman sahnede değil, sahnenin çevresinde kuruluyor. Bir oyunun niçin seçildiği, nasıl bir yapım mantığıyla dolaşıma sokulduğu, kimlere seslendiği, kimleri baştan dışarıda bıraktığı, nasıl bir seyirci varsaydığı daha az konuşuluyor. Halbuki tiyatro dediğimiz şey yalnızca estetik bir hadise değil. Aynı anda kamusallık, sınıf, kültürel sermaye ve erişim meselesi.

Bu yüzden son dönemde tartışma yaratan büyük yapımlara bakarken fazla gizem aramaya gerek yok. Satıcının Ölümü gibi bir metnin büyük sponsorlar ve gösteri merkezleri tarafından sahiplenilmesinin cevabı aşağı yukarı bellidir. Metin klasiktir, bu ona güvenlik sağlar. Tanınmıştır, bu kuruma ağırlık katar. Kapitalizmi hedef alır, bu da ona kültürel ciddiyet verir. Oyuncuya prestij, yönetmene itibar, seyirciye de önemli bir şeye tanıklık etmiş olma hissi sunar. Böyle anlarda sahnede çalışan şey çoğu kez metnin açtığı rahatsızlığın kendisi olmuyor. Daha çok, o metnin sağladığı sembolik koruma devreye giriyor. Oyun hayatla sert bir yüzleşme olmaktan uzaklaşıyor, güvenli bir kültürel yatırıma dönüşüyor.

Dünya tiyatrosu açısından bakıldığında bunun şaşırtıcı bir yanı yok. Burjuva tiyatrosu uzun zamandır bu mantıkla işliyor. Tarihin belli bir anında eski düzenleri zorlayan, müdahale eden, dönüştüren sınıf; kendi düzenini kurduktan sonra daha temkinli bir hatta yerleşti. Sanat da onunla birlikte biçim değiştirdi. Çatışma silinmedi, eleştiri de bütünüyle kaybolmadı. Ama ikisi de çoğu yerde düzeni zorlayan bir güç olmaktan çıkıp düzenin kendisini daha rafine bir dille taşıyan unsurlara dönüştü. Bir zamanların yangını, ılık bir iklime evrildi.

Devamı: [tam metin →]
* Yıldız, T. (2026). Kahraman tiyatro, süper gösteri sanatları merkezine karşı. Tiyatro Tiyatro Dergisi. https://tiyatrodergisi.com.tr/kahraman-tiyatro-super-gosteri-sanatlari-merkezine-karsi/ (Erişim tarihi: 13 Nisan 2026)

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Our interview with Skyroad*

Resim
Digital detox is a modern ceremony for clearing one’s conscience We spoke with academic Tolga Yıldız about his new book, Dikkat Ya Da İrade Krizi, focusing on the concept of the “right to attention,” the structural problems raised by the discourse on “willpower,” and the impact of social media on our attention... Tolga Yıldız ile yeni kitabı Dikkat ya da İrade Krizi özelinde “dikkat hakkı” fikrini, “irade” söyleminin ortaya çıkardığı yapısal sorunları ve sosyal medyanın dikkatimiz üzerindeki etkilerini konuştuk... * Please click to read the interview.
Cont./Devamı »

Dikkat ya da irade krizi - Odaklanmanın ötesinde: Ortak dikkatin çöküşü ve yeniden inşası* (Kitap)

Resim
Eliniz sürekli telefona gidiyor, bir sayfayı bitirmekte zorlanıyor, sevdiklerinizin gözlerinin içine bakarken bile zihninizin başka diyarlara sürüklendiğini mi hissediyorsunuz? Bu deneyim sandığınız kadar kişisel değil. Yalnız değilsiniz. Mesele de çoğu zaman “iradesiz” olmanız değil. Bugün dikkat dağınıklığı çoğu kez bireysel bir eksiklik gibi anlatılıyor. Oysa sorun, kişinin zayıflığıyla açıklanamayacak kadar derin ve yaygın. İnsan zihni, onu taşıyan ilişkiler ve ortak anlam alanları zayıfladıkça savrulur. Ekranlar bu savrulmayı hızlandırır ama kırılma çok daha derinlerde başlar. Dikkat, insanın tek başına güçlendirebileceği bir beceriden ziyade insanlarla, mekânlarla ve dünyayla kurulan canlı bir ilişkidir. Bir bebeğin annesinin parmağının ucunu izleyip bir nesneye yönelmesi, insan olmanın ilk eşiklerinden biridir. O anda iki zihin aynı dünyada buluşur. Dikkat tam da burada doğar. Dikkat ya da İrade Krizi, işte bebeğin annesinin işaretini takip ettiği o ilk andan yola çıkarak dikkat...
Cont./Devamı »